KỶ NIỆM 40 NĂM TRƯỚC

Năm 1985 gái út của Cha Mẹ đi Liên Xô (cũ).

Khi đó, công nghệ in ảnh trên nhựa mới có. Vậy là con mang theo 2 tấm hình nhỏ của Cha Mẹ để in bằng công nghệ mới đó làm kỷ niệm. 

Trải qua ngót 40 năm, chất lượng ảnh gần như không hề xuống cấp. Chỉ là sự bảo quản chưa tốt do điều kiện sống xưa, nên mép ảnh bị rạn vỡ. 

Hôm trước, vợ chồng gái út "ôm" Cha Mẹ đi "hồi sinh"...

Vậy là chúng con cũng thêm được niềm vui...

Dẫu biết rằng, chả có gì là mãi mãi... nhưng gìn giữ được những kỷ niệm về Cha Mẹ thêm năm tháng nào, chúng con sẽ luôn cố...  

Thu Hà Nội, 24/10/2024

Chuyên đề: NHỮNG KỶ VẬT TỪ BẠN BÈ VÀ HỌC TRÒ CỦA CHA - (3) Thư chú Thy Ngọc

 Tháng 10 - 2002 Mẹ mình về với tổ tiên…

Sau gần 1 năm, Tháng 6 - 2003, Cha mình mới “đoàn tụ” với Mẹ nơi cõi vô cùng…

Nhưng… Mẹ mình chỉ là một phụ nữ, một người vợ, người mẹ, người bà… bình thường… nên sự “ra đi” của mẹ ít được quan tâm rộng rãi.

Còn Cha, người đã quá quen thuộc với công chúng, cả trong và ngoài lĩnh vực sân khấu, thì sự “khuất núi” của Người được truyền thông rộng rãi. Chính vì vậy, chú Thy Ngọc (chú làm việc tại NXB Kim Đồng, một người em thân thiết với Cha mình từ khi hoạt động ở Liên khu III, 1953) khi đó sinh sống tại TP HCM, biết về cuộc trở về cát bụi của Cha; nhưng vẫn nghĩ rằng, Mẹ mình còn sống…

Cha Mình cùng chú Thy Ngọc

Chuyên đề: NHỮNG KỶ VẬT TỪ BẠN BÈ VÀ HỌC TRÒ CỦA CHA - (2) Thư chị Đoàn Bích Lân

 Chị Đoàn Bích Lân là diễn viên quá quen thuộc với cả gia đình tôi. Chị gắn bó với Cha tôi từ ngày đầu trở về Hà Nội (1954); chị được Cha chọn làm diễn viên của Đoàn kịch Mùa Thu, cùng Cha đóng vở "Đạo đức giả" của Molier do tác gia Vũ Đình Long dịch, diễn viên Đoàn kịch Thanh niên thuộc Thành đoàn Hà Nội, diễn viên Đoàn kịch Hải Phòng... 

Khi biên thư này, chị đang công tác tại Trường Cao đẳng Sân khấu Điện ảnh TP Hồ Chí Minh.

Thư đề viết ngày 10/12/1996, kết thúc ngày 12/12/1996

Thư chị rất dài, kể nhiều kỷ niệm đáng quý của những người làm nghệ thuật một thời gian khó giai đoạn sau hòa bình (1954), nói về những tình cảm vô cùng thân thiết và quý trọng với một người mà chị gọi "anh Lộng Chương".

Nếu không lưu giữ được những kỷ vật này, thật là có lỗi với TIỀN NHÂN. 

Xin trích một vài đoạn tiêu biểu. (Đã có hình chụp kèm theo).  

Chuyên đề: NHỮNG KỶ VẬT TỪ BẠN BÈ VÀ HỌC TRÒ CỦA CHA - (1) Thư anh. Huy Thành

 Sinh thời, dấu ấn của Cha  đã để lại tại nhiều tỉnh/thành phố trên cả nước, bởi những hoạt động: Sáng tác, Đạo diễn, Hướng dẫn nghề cho học trò, Tham gia thành lập các đoàn nghệ thuật... 

Rất nhiều bức thư của bạn bè, học trò, chan chứa tình cảm của một thời hoạt động gian khó, thiếu thốn nhưng sôi nổi, thấm đẫm tình người và tràn đầy nhiệt huyết... Cha đã giữ gìn,để nay con đang tìm lại và ngồi đọc, rồi lưu giữ như những minh chứng về một con người tử tế, từng sống và cống hiến hết mình cho Nghệ thuật sân khấu - là Cha của con!

Nhiều lúc con ngẫm ngợi: Sao lại phải hao tâm, tổn sức, mất thời gian, để mày mò trên những trang giấy mòng manh, rách nát, con chữ nhạt nhòa này để làm gì? Nên chăng, đặt tất cả vào một giỏ lãng quên và "để gió cuốn đi"...!?

Rồi con lại tự trả lời: Ơ hay, phải đọc chứ! Phải ghi lại chứ! Phải lưu giữ chứ! Chẳng phải, từng chữ trên những di vật ấy, chính là những chứng tích hùng hồn, rõ rệt nhất về dấu ấn cống hiến cho đời của một con NGƯỜI - chính là Cha của con, đó sao???

Vì thế, những ngày này, gái út của Cha, lại đang cặm cụi với những di vật của Cha đấy, Cha ơi...

Con bắt đầu với thư của anh Huy Thành (Tạnh Xá - Thanh Hóa) ạ.

Cái tâm của người con rể (Báo Người cao tuổi, Xuân Giáp Ngọ 2014)

 Bài của Nhà văn Nguyễn Hiếu.

Trang bìa số báo đăng bài viết: "Cái tâm...".

(Viết về con rể út của Nhà viết kịch Lộng Chương)

Lần thứ 19 giỗ Cha (Thứ bảy, 25/6/2022; 27 tháng năm, năm Nhâm Dần)

Hôm nay, ngày giỗ Cha lần thứ 19. 

Vẫn như mọi năm, vợ chồng gái út bố trí lên Thanh Tước sớm thăm Cha Mẹ; Trước 2 ngày (23/6/2022; nhằm ngày âm 25 tháng năm Nhâm Dần).

19 năm, mỗi năm là mấy chuyến đi. Tất cả là bao nhiêu chuyến gái út con cũng không còn nhớ nữa.

Những năm đầu Cha nằm xuống, tháng nào vợ chồng gái út con cũng lên với Cha Mẹ. 

Nhớ năm đầu tiên mất Cha, đúng mùng Một Tết, chúng con chở nhau trên chiếc xe 82 đời cũ của Nhật lên với Cha Mẹ. Cả nghĩa trang vắng lặng, không một bóng người. Chỉ có gió xì xào và cái lạnh lẽo giữa đông lặng lẽ làm tê cứng tim con. 

Ngồi cạnh mộ Cha Mẹ, nỗi buồn đổ ập đầy ắp trong con... Mới đó, mà Cha đã vĩnh viễn không còn. Dù biết rằng đó là quy luật của muôn đời, nhưng con vẫn đau thấu tim, khi ngẫm về Người...

Gái út trả lời PV TTX VN tại Nhà hát Lớn (7/1/2018)

Kỷ niệm 100 năm sinh Cha, gia đình và Hội NSSK VN đã tổ chức Tọa đàm tại Phòng gương của Nhà hát Lớn chiều 7/1/2018. Tối, Lucteam công diễn Quẫn của Cha - 1 trong 2 tác phẩm nhận Giải thưởng HCM về VHNT. 

Trong cuộc Tòa đàm, có nhiều tham luận của học trò, nhà nghiên cứu, chuyên gia... cùng sự có mặt của các phóng viên báo chí để ghi nhận và trao đổi về cuộc đời và sự nghiệp hoạt động sân khấu của Cha.

Cũng tại đó, TTX VN đã có cuộc phỏng vấn gái út của Cha. 

Họ cũng chả báo cho con là bao giờ phát. Video này con nhanh tay ghi lại được, sau một giấc ngủ mệt mỏi của ngày hôm sau, chợt thấy trên TV. Đó như là một sự linh ứng ngẫu nhiên, mà gái út của Cha lưu giữ được. Love Cha forever!

 

Up Blog ngày 2/5/2022

Video CT Hội NSSKVN và Con gái út tại Nhà hát Lớn (7/1/2018)

Chủ tịch Hội NSSK Việt Nam Lê Tiến Thọ đọc diễn văn trước giờ diễn Quẫn tại Nhà hát Lớn Hà Nội.  

 Con gái út Phạm Hồng Thắm nói lời cảm ơn sau khi vở diễn Quẫn hạ màn.

Ngày đăng 22/4/2022

Tin giờ G (10/4/2022) - Về con đường mang tên Cha ở Thúc Kháng.

 Ngày 10/4/2022 (10/3 âm lịch), nhận được cú tel của ông bạn làm công tác văn hóa xã Thúc Kháng, về việc con đường mang tên Lộng Chương, dẫn từ đường tỉnh lộ 38 vào đến UBND xã, đem lại cho mình niềm hứng khởi, sau bao ngày chờ đợi. 

Thôi thì, sự trở về quê hương của anh linh Cha đã đi đến đoạn kết tốt đẹp. 

Cầu mong nơi cõi vô cùng, Cha cảm nhận được tấm lòng của vợ chồng con gái út, đã vật vã để bảo tồn sự nghiệp của Cha qua mấy chục năm, trong nhiều nỗi trăn trở và không ít muộn phiền.

Giờ thì, ngay cả vợ chồng con đã có thể an tâm xuôi tay... 

Băng rôn đón chào ngày trở về quê hương của anh linh Cha
(31/7/2017)

10/4/2022

Thanh minh trước tháng Ba (24/3/2022; 22 tháng Hai Quý Mão, năm Nhâm Dần)

 

Hương nhẹ khói thoảng trước tháng ba

Tâm thành lễ nhạt, nhớ mẹ cha

Di ảnh mờ tỏ, hồn thấp thoáng

Đoàn viên cõi ấy, chẳng còn xa…

24/3/2022

Suy ngẫm Ngày đi thanh minh (24/3/2022; 22 tháng Hai âm, Nhâm Dần)

 VC mình có thói quen, định đi đâu là đi sớm về sớm, ngoại trừ việc phụ thuộc khách quan. 

Thế nên, mỗi khi lên thăm cha mẹ, luôn là “hai mình một chợ” 😃. Nếu là dịp Lễ tết, bọn mình cũng luôn có mặt sớm gần như nhất. 

NHỚ MỖI ĐỘ TẾT ĐẾN XUÂN VỀ(*)

 Lại một cái Tết nữa, con không còn mẹ, cũng chẳng còn cha. Không biết đến bao giờ, con mới quen với ý nghĩ, rằng cha mẹ không bao giờ còn ở trên đời! Như một thói quen lẩn thẩn, từ ngày mẹ “ra đi”, rồi đến lượt cha “khuất núi”, mỗi khi tết đến xuân về, con lại lần giở từng “trang cuộc đời”, để tìm lại những kỷ niệm về cha và mẹ. Đây đó, ở mỗi “trang” nhỏ, vẫn đậm dấu ấn về một thời con còn có đủ cả mẹ cùng cha.

Cha Mẹ - năm 1998

Gia đình mình vốn dĩ đông đúc. Thuở còn bà nội, trên vai cha đã nặng gánh mưu sinh cho một gia đình hơn chục con người. Ngoài số nhân khẩu thường trực của gia đình, cha lại luôn rộng lòng mở cửa đón nhận bạn bè, học trò, từ các tỉnh xa về, ăn ở trong những quãng thời gian dài dài. Với cha, chuyện lo cơm áo gạo tiền cho vợ con là trách nhiệm đương nhiên; nhưng dành cho bạn bè, học trò, cũng là một thứ nhẹ như lông hồng vậy. Cha không muốn mẹ đi làm kiếm tiền. Mẹ ở nhà chăm một đàn con đến gần chục đứa, cha mới yên tâm cầm bút. Với một người sống bằng ngòi bút, giữ cho gia đình mình ở thời mấy chục năm trước tồn tại một cách bình thường, thật quá khó. Nhất là những ngày cuối năm, để có một cái tết tương đối trọn vẹn càng không dễ dàng gì. Vậy mà đến giờ, con vẫn nhớ như in những cái tết đầm ấm thuở ấy - thuở còn được trong vòng tay yêu thương của cả mẹ và cha. 

VÀI KỶ NIỆM NHỚ LẠI.

Trước năm 2000 tôi được mời dự khánh thành nhà lưu niệm một người bạn của Cha tôi. Tôi thật sự vui và thành tâm chúc mừng người con có hiếu, đã rất cố gắng xây dựng được công trình tưởng niệm Cha mình!

Tuy nhiên, ngay khi đó trong tôi đã xuất hiện nhiều băn khoăn, trăn trở, khi ngắm xem nhà lưu niệm. Về tổng thể, chưa nói đến giá trị quý của các hiện vật, tư liệu và tác phẩm; chưa nói đến tính thẩm mỹ cao trong cách bày biện, sắp đặt và bố cục chung của nhà lưu niệm… thì rồi đây sẽ phải bảo quản, gìn giữ thế nào những đồ vật quý giá kia trong điều kiện bụi bặm, nóng ẩm của xứ nhiệt đới? Với vị trí khá khuất của nhà lưu niệm, với những người con dù rất có tâm, nhưng lại không có chuyên môn, nghiệp vụ về lưu trữ, bảo tàng, truyền thông… thì làm sao có giải pháp hiệu quả để bảo tồn và giới thiệu được tới rộng rãi công chúng những giá trị quý về ý nghĩa lịch sử và văn chương của các tư liệu ấy?    

Giỗ Mẹ năm thứ 19 (2002-2021; mùng 3 tháng Chín âm lịch)

 Cái nắng thu rất gắt. Nhưng vì đi sớm nên bước chân về đến nhà mới hơn 9h tí tẹo.

Nghĩa trang im lìm, lặng ngắt, không một bóng người, kể cả bảo vệ và công nhân vệ sinh.

Hương hồn Cha Mẹ chắc chắn hài lòng!

Vợ chồng Gái út cùng 2 bạn Thu (Trái cùng) và Liên -
cán bộ phòng Sưu tầm TTLT QG III

Hôm nay Rể út và Gái út của Cha Mẹ đến Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.

Bước chân ra khỏi nhà lúc 9h00. Qua 2 lần buýt, đi bộ khoảng 1 km, là chúng con tới nơi cần đến. Tuy nhiên, cũng mất hơn 1 giờ mới tới được. Buýt Nhà nước mà Cha! Nhưng với chúng con, mọi sự bây giờ đều bình thường; Rể của Cha nói: Cứ coi là một cuộc dạo chơi, mọi sự sẽ nhẹ nhõm. Cha thấy Rể của Cha được không? Hì…

Hà Nội hôm nay không rét lắm, nhưng gió. Gió nhiều làm cho cảm giác lạnh hơn.

Chúng con đã được tận mắt chứng kiến nơi mà hồn cốt tinh anh của Cha sẽ tồn tại dài lâu nơi dương thế. Chúng con thật sự yên tâm rồi, thưa Cha!

Vì vậy, trên đường về, dù gió, dù rét, chúng con đều thấy thật ấm lòng, Cha ạ.

Khi Cha còn sống, Mẹ luôn là người sắp xếp, giữ gìn sạch sẽ những tác phẩm gan ruột của Cha. Nay Cha và Mẹ đều không còn; vợ chồng con đã, đang và sẽ cố gắng bảo tồn thật tốt những gì Mẹ đã tiếp sức cho Cha trong suốt cuộc đời!

Hương hồn Cha Mẹ chắc chắn linh anh, sẽ rất hài lòng với việc làm của chúng con; nhất là với Rể út của Cha Mẹ, đúng không ạ! 

Rể út tại Kho Lưu trữ

Gái út cùng 2 bạn Thu (Trái) và Liên 

 Hồ sơ của Cha

 Hồ sơ của Cha

 Hồ sơ của Cha

Rể út cùng các bạn TTLT QG III (Từ trái: Liên, Thu, Thủy)

NVK LÃO THÀNH LỘNG CHƯƠNG VỚI MẢNG ĐỜI LÀM BÁO(*)

            

           Lộng Chương là nhà hoạt động sân khấu tài hoa đa năng, đa dạng. Trong lĩnh vực này, ông không chỉ là Nhà viết kịch, Nhà đạo diễn, Nhà quản lý, Người Thày, mà ông còn đảm nhiệm nhiều vai “chốt” trên sàn diễn. Với  sự nghiệp sáng tác của mình, ông có cả một kịch mục đáng tự hào gồm mấy trăm vở kịch ngắn dài bao gồm các thể loại: kịch nói, kịch thơ, tuồng, chèo, cải lương... Mấy chục năm qua, giới sân khấu và công chúng trong cả nước đều biết đến Lộng Chương là một Lão tướng trong ngành. Và, tháng 9 năm 2000, Ông vinh dự được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh. Nhưng còn một Lộng Chương khác, một tác giả của nhiều tập thơ văn và  phóng sự, ký sự báo chí... mang đầy tính hài hước, chiến đấu, thì mấy ai đã biết.

Cán bộ TTLT QG III thắp hương Cha

Cán bộ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III vừa đến thắp hương Cha (Mẹ). Chúng con cũng được ""thơm lây" đấy, Cha ơi.
Những năm trước họ đến thắp hương Cha. Nhưng, là những người con lưu giữ, bảo tồn Di sản của Cha, chúng con đều không được biết mà cũng chả được báo một lời, Cha ơi!

NHÀ VIẾT KỊCH LỘNG CHƯƠNG - MỘT TÀI NĂNG ĐA DẠNG(*)

Giang Trung Học

Lộng Chương - 1995

  (…) Nhà viết kịch Lộng Chương là một trong ba tác giả của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000 với hai tác phẩm tiêu biểu: “Quẫn” và “A Nàng”.

Trong các vở diễn của Nhà hát kịch Việt Nam sau gần 50 năm thành lập, “Quẫn” có sức sống lâu bền nhất, với hàng nghìn buổi biểu diễn từ Bắc vào Nam. “Quẫn” được các nhà nghiên cứu văn học đánh giá là bước ngoặt trong quá trình sáng tác của tác giả, và đứng đầu thể loại hài kịch cách mạng Việt Nam. “A Nàng” cũng được hơn hai mươi đoàn nghệ thuật lần lượt chọn làm vở diễn, kéo dài khoảng thời gian hai mươi năm. Trong lịch sử sân khấu Việt Nam, hiếm thấy trường hợp tương tự như “Quẫn” và “ A Nàng”.

Mãi mãi là điểm tựa của nhau(*)

Cha Mẹ (2001)

Đã qua giỗ hết mẹ. Lại sắp đến giỗ cha. Cũng là ngày giỗ hết.

Kể từ phút giây cha nằm xuống, còn chưa đầy ba ngày nữa là tròn hai năm. Hai năm là bảy trăm ba mươi ngày trôi qua trong nỗi nhớ cha nhớ mẹ triền miên day dứt bám riết nơi con. Nỗi nhớ cha nhớ mẹ là một phần trong giấc ngủ, mỗi khi con ăn, mỗi lúc con uống, ở mỗi công việc hằng ngày con trải. Cha nhắm mắt với niềm đau thắt ruột. Mẹ nằm xuống trong nỗi buồn mênh mang. Nỗi buồn, niềm đau qua ngày dường chẳng vơi đi, mà lại trào dâng quay quắt dày vò trong con. "Cha đưa mẹ đón" liên tiếp chưa đầy năm làm con chơi vơi đau đớn, luôn phải tìm về quãng sống xưa để hoài niệm một thời còn cha còn mẹ, mong khoả lấp khoảng trống chông chênh khi vĩnh viễn chẳng còn được "non cao nước nguồn" che chở.

Dù cha đã “thác về” nơi xa lắm…(*)

                                                                                  Khóc Cha nhân 100 ngày Người “ra đi”

  

NVK Lộng Chương - 1963

Cha ơi!

            Mẹ vừa “ra đi” tháng 10 năm trước. Nước mắt khóc Mẹ trong con còn chưa kịp cạn, tháng 6 này lại đã lưng tròng rỏ xuống gọi Cha!

            Vẫn biết rằng, phận làm con, chẳng ai tránh được lúc đứt ruột đưa gửi mẹ cha về nơi chín suối; nhưng với con, mỗi hạt đất rơi xuống vùi lấp đi “thể phách” của Cha, thì nỗi đau khôn cùng lại trào dâng, nung nấu thêm trong con khát khao, ước vọng tìm kiếm, sưu tập, để bảo tồn lâu dài khối “tinh anh” của Người.

            Cha ơi! Nhiều chục năm trước, trong sự đói ăn rách mặc thường trực ở mỗi con người trên đất nước này, Cha đã vắt kiệt mình cho cái “nghiệp” mà Người chót “sa chân” tự thuở thiếu thời - “Nghiệp sân khấu”.